Zabytki

Aktualnie jesteś:

Zabytki
* Kościół Farny pw. św. Jadwigi w Dębicy (z XV w.) Późnogotycki kościół św. Jadwigi i Małgorzaty w Dębicy jest najstarszym zabytkiem miasta. Budowany był w latach 1558-1650. Pierwotnie świątynia była nieduża i składała się wyłącznie ze środkowej części współczesnego kościoła. W XIX w., po pożarze, dobudowane zostało prezbiterium i nisza wejściowa. Wieża powstała w latach 1890-1900. Wewnątrz m.in. późnobarokowy ołtarz główny (XVIII w.) z obrazem św. Jadwigi (prawdopodobnie z przełomu XVIII i XIX w.), ołtarze boczne późnobarokowe i jeden rokokowy (XVIII w.), rokokowa ambona i chrzcielnica (II połowa XVIII w.). Obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy (Giovanni Burkhardt, 1903 r.) poświęcony był w Watykanie przez papieża Leona XII. * Synagoga Nowomiejska (z drugiej połowy XVIII w.) Synagoga Nowomiejska w Dębicy - synagoga znajdująca się w Dębicy przy ulicy Krakowskiej 3, na zachód od Rynku. Historia Synagoga została zbudowana w drugiej połowie XVIII wieku na miejscu starej synagogi przez gminę żydowską z Nowej Dębicy. Podczas II wojny światowej hitlerowcy spalili wnętrze synagogi. Po wojnie w synagodze mieściły się magazyny zboża PZGS. W 1954 roku decyzją Miejskiej Rady Narodowej w Dębicy budynek synagogi gruntownie wyremontowano i przeznaczono na obiekt handlowy, który znajduje się tam do dnia dzisiejszego. Podczas remontu użyto materiał rozbiórkowy z synagogi Staromiejskiej, białą farbą zamalowano cenne polichromie i usunięto liczne rzeźby, co spowodowało liczne protesty lokalnych kongregacji i społeczeństw żydowskich, które już wcześniej nie zgadzały się na remont budynku i zostawienie w nim magazynów. W 1994 roku Rada Miasta podjęła uchwałę o przeznaczeniu synagogi na muzeum, gdzie również znajdowała by się również ekspozycja poświęcona dębickim Żydom. Wówczas budynek gruntownie wyremontowano, za co władzom lokalnym podziękował Knesset. W 1995 roku na mocy ustawy z 1997 roku o restytucji mienia żydowskiego synagogę odzyskała Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie, za zgodą której dalej prowadzona jest działalność handlowa w synagodze, co spowodowało wiele kontrowersji ze strony zagranicznych Żydów i władz miasta, które cały czas chcą urządzić w budynku muzeum i galerię sztuki. Architektura Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta w stylu późnobarokowym. We wschodniej części znajdowała się sala modlitw, zaś w zachodniej obszerny przedsionek, nad którym znajdował się babiniec. Od południa była otoczona przybudówkami. Główna sala modlitewna o wymiarach 16 na 30 metrów, trójnawowa, z przykrytym płaskim stropem, dawniej ze sklepieniem żaglastym we wszystkich przęsłach. Listwowe obramienia ścian i półkoliście zamknięte okna są jedynymi ozdobnymi akcentami starej budowli. Wnętrze pozbawione jest wszelkich śladów pierwotnego wyposażenia. Dawną salę modlitewną dzielą cztery masywne, wieloboczne filary tworząc dziewięć pól, na których obecnie znajdują się stoiska handlowe. Synagoga pod tynkiem posiada ciekawą polichromię. * Kaplica grobowa Raczyńskich (z końca XVIII w.) Położona na cmentarzu parafialnym, w otoczeniu starych nagrobków. Neogotycka budowla, wzniesiona ok. 1880 roku. Prostokątną budowlę z dwoma transeptowymi ryzalitami po bokach wieńczy wysoka kamienna ażurowa wieżyczka na sygnaturkę, nakryta stożkowym hełmem. Zewnętrzne elewacje zdobione neogotycką dekoracją wykonaną w piaskowcu i cegle. Piękno eleganckiej kaplicy nie ma nic z surowości, ciężaru i powagi budowli grobowych. * Plac Gryfitów wraz z Figurą Matki Boskiej Niepokalanej (z początków XIX w.) Figura Matki Boskiej Niepokalanej ufundowana w 1919 roku przez mieszkańców miasta i okolic. Odnowiona z inicjatywy Urzędu Miasta w 2001 roku. Odtworzono pierwotny koloryt. * Dwór na przedmieściu Wolica (z drugiej połowy XIX w.) Dwór w przeszłości należał m.in. do Raczyńskich, Christianich i Płockich. Wzniesiony z początkiem XIX wieku, pod koniec wieku przebudowany prezentuje lekką, pogodną architekturę w typie podmiejskiej willi. Budowla murowana, składająca się z trzech części: północnej - prostokątnej, piętrowej, z dachami o krzyżujących się kalenicach; środkowej -parterowej, za zadaszoną galerią od frontu, wspartą na żeliwnych kolumienkach, z tarasem od wsch.; południowej - parterowej w formie pawilonu ogrodowego o dużych półkoliście przesklepionych otwartych oknach. Brak tej budowli monumentalności i powagi charakterystycznej dla siedzib szlacheckich, przypomina raczej dom przeznaczony na letnie mieszkanie. Parkowe otoczenie, zredukowane do wąskiego, dookolnego pasa drzew i trawników otaczającego ogrodzenie wyznaczające współczesne, skromne rozmiary dworu. Czasy świetności przypomina piękna aleja dojazdowa wysadzona wiekowymi lipami tworzącymi z drogą zielony, cienisty tunel. * Budynek I Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława Jagiełły (koniec XIX w./początek XX w.) Krótki zarys historii liceum U schyłku XIX wieku nastąpił liczebny wzrost ludności Dębicy. Wzrosła także liczba rodzin mających aspiracje kształcenia swych dzieci. Zrodził się więc pomysł utworzenia w naszym mieście gimnazjum, którego twórcą był burmistrz Henryk Zauderer. Na pierwszego dyrektora pozyskał on pracującego uprzednio w gimnazjum Jarosławskim, Józefa Szydłowskiego. W roku szkolnym 1900/1901 na mocy reskryptu ministra wyznań religijnych i oświaty z dnia 31 sierpnia 1900 roku szkoła rozpoczęła pracę. Nauka odbywała się początkowo w czterech wynajmowanych w domu prywatnym pokojach, później zakupiono kamienicę, w której Gimnazjum imienia Franciszka Józefa pozostawało do 1907 roku. W tymże roku stanął nowy budynek przy ulicy Słowackiego, który jest siedzibą szkoły do dzisiaj. W pierwszym roku działalności do Gimnazjum przyjęto 83 uczniów, którzy pracowali pod kierunkiem dwóch stałych nauczycieli. W latach 190l-1919 liczba uczniów wahała się od około 200, a w czasie pierwszej wojny światowej do ponad 400. Szczególną uwagę zwracano wówczas na wychowanie patriotyczne - naukę literatury, historii, geografii kraju ojczystego. Miarą narodowego wychowania uczniów Dębickiego Gimnazjum był ich udział w ruchu paramilitarnym, podczas I Wojny Światowej, a następnie w walkach o granice Polski, między innymi w obronie Warszawy podczas wojny polsko- bolszewickiej w 1920 roku. Polegli w walkach uczniowie i nauczyciele, a wśród nich Tadeusz Gawryś, zostali uhonorowani tablicą pamiątkową znajdującą się w budynku szkoły, Zniszczenia w gmachu szkoły w czasie I Wojny Światowej, usunięto do połowy lat dwudziestych, głównie wysiłkiem Komitetu Rodzicielskiego. 9 czerwca l925 roku Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego nadało Dębickiemu Gimnazjum imię króla Władysława Jagiełły. W roku szkolnym 1925/26 dokonano zmian programowych i organizacyjnych szkoły. W okresie międzywojennym kształciło się rocznie przeciętnie 500 uczniów (od około 200 do 700) pochodzących z Dębicy i okolicznych wiosek. W szkole działały chór, orkiestra, teatr, koła zainteresowań, organizacje harcerskie. Funkcję dyrektora sprawowali kolejno: Michał Staroń (tymczasowy kierownik), Piotr Passowicz, ksiądz Błażej Kotfis, Franciszek Sadowski. Wybuch wojny 1 września 1939 roku nie pozwolił na normalne rozpoczęcie roku szkolnego. Władze okupacyjne nie zezwoliły na otwarcie ogólnokształcącej szkoły średniej, jednak na skutek starań wielu wpływowych osób: burmistrz Dębicy Michał Staroń, księżna Jabłonowska, dyrektor Franciszek Sadowski, Stanisław Marcisz, zgodziły się na otwarcie szkoły kupieckiej, która działała w latach 1940-43. Pod jej szyldem na tajnych kompletach realizowano pełny program gimnazjum i liceum. W walkach z okupantem poległo kilkuset uczniów i absolwentów szkoły, zginęli także nauczyciele, m.in Franciszek Dwornik, Stanisław i Zofia Marcisz, Ludwik Kita. Wyzwolenie Dębicy 23 sierpnia 1944 roku nie oznaczało możliwości rozpoczęcia nauki 1 września. Front przebiegał w pobliżu miasta i na skutek bombardowań ludność została ewakuowana w rejon Ropczyc i Sędziszowa. I właśnie w Ropczycach 1 października 1944 roku wznowiło działalność Dębickie Gimnazjum i Liceum. Warunki materialne były niesłychanie trudne, młodzież wynędzniała, często schorowana. 1 lutego 1945 roku szkoła wróciła do swego, niestety mocno zdewastowanego, budynku w Dębicy. Zapał do pracy był jednak ogromny. W 1944 roku w 13 oddziałach uczyło się 520 uczniów. Do końca 1947 roku wyremontowano wszystkie pomieszczenia szkoły. Prace remontowe, które kontynuowano w latach 1954-64, znacznie poprawiły warunki pracy szkoły. Szkole odebrano imię króla Władysława Jagiełły, a w 1950 roku wprowadzono do budynku klasy szkoły podstawowej i zorganizowano tzw. jedenastkę. Dopiero po dziewięciu latach nastąpiła oddzielenie klas szkoły podstawowej, w budynku pozostawiono jedynie klasy szkoły średniej. Mimo powrotu do tradycji gimnazjalnej szkole nie przywrócono imienia patrona. W okresie powojennym liceum ukończyło kilka osób odgrywających poważną rolę w życiu kulturalnym naszego kraju. Najbardziej znani to: aktor Tadeusz Łomnicki, reżyser Jan Łomnicki, poeta Wojciech Kawiński, kompozytor Krzysztof Penderecki. Wielu uczniów startowało z powodzeniem w krajowych i międzynarodowych olimpiadach przedmiotowych. W roku szkolnym 1972/73 kuratorium rzeszowskie nadały szkole imię Jana Wiktora (pisarz, absolwent szkoły z 1910 roku), co nie spotkało się z powszechną akceptacją, a nawet wywołało rozgoryczenie wśród starszego pokolenia absolwentów. W czerwcu 1989 roku Rada pedagogiczna podjęła jednomyślną uchwałę w sprawie przywrócenia szkole poprzedniego imienia. Od dnia 22 czerwca 1990 roku Liceum Ogólnokształcące w Dębicy nosi ponownie imię króla Władysława Jagiełły. W okresie powojennym funkcję dyrektora pełnili: Franciszek Sadowski, Zofia Hołubowicz, Jan Czyhin, Wiktor Pietrzykowski, Edmunt Galas, Stanisław Kłok i obecnie Ryszard Pękala. Liceum Ogólnokształcące imienia Króla Władysława Jagiełły w Dębicy jest jedną z liczących się szkół w naszym regionie. W ubiegłym roku szkolnym nasi uczniowie zdobywali wysokie miejsca w olimpiadach przedmiotowych na szczeblu centralnym (8 uczniów, w tym 3 z chemii 1 z geografi, informatyki, historii, języka polskiego i z olimpiady o prawach człowieka), co zapewniło szkole I miejsce w województwie tarnowskim w tej dziedzinie. Nasz kolega z IV i - Szymon Fidziński jest laureatem Międzynarodowej Olimpiady Geograf icznej, która odbyła się w Lizbonie. W bieżącym roku szkolnym naukę rozpoczęło 1200 uczniów w 36 oddziałach. * Kościół klasztorny Sióstr Służebniczek Dębickich pw. Matki Boskiej Anielskiej (wzniesiony w 1932 r. w stylu neorenesansowym). Wewnątrz najcenniejszy jest posąg NMP Niepokalanie Poczętej z początków XX w. * Kaplica obok kościoła pw. Matki Boskiej Anielskiej (zbudowana w 1882 r. z fundacji Raczyńskich dla klasztoru s.s. Służebniczek. W latach 1932-54 była kaplicą mszalną i przedpogrzebową. W roku 1934 została przejęta przez władze świeckie. Odzyskana w 1951 roku, a odrestaurowana w 2001 roku) * Stary Cmentarz – znajdują się na nim zabytkowe grobowce z XIX oraz XX w. * Cmentarz wojskowy założony podczas I wojny światowej * Kirkut – jedna z niewielu pamiątek po dębickich Żydach Kirkut, kierkow, kierchol (od niem. słowa Kirchhof, oznaczającego dziedziniec kościelny, na którym grzebano zmarłych) - określenie cmentarza żydowskiego od wieków używane przez Polaków, głównie mieszkańców Galicji. Żydzi nigdy nie używali tego określenia, zastępując je nazwami w jidysz (bejsojlem, bejsakwores i inne), pochodzącymi z hebrajskiego. W języku hebrajskim używa się określeń: * בית עולם bejt olam - "dom świata" albo "dom wieczności" * בית חיים bejt chajim - "dom życia" (eufemizm) * בית קברות bejt kwarot - "dom grobów" * בית עלמין bejt almin - "dom wieczności" (wyraz zapożyczony z języka aramejskiego) Na ziemiach polskich Żydzi po raz pierwszy otrzymali przywileje gwarantujące nienaruszalność i ochronę cmentarzy żydowskich w 1264 - stało się to za sprawą Statutu kaliskiego wydanego przez Bolesława Pobożnego. Podstawową różnicą między cmentarzem chrześcijańskim a żydowskim jest odmienne traktowanie grobu. Poczucie chrześcijańskie pozwala na jego naruszenie i na dokonanie nowego pochówku po określonym czasie. Cmentarz nieużywany przez długi czas może być zlikwidowany. Według zasad judaizmu każdy nagrobek i cały cmentarz jest nienaruszalny, nieograniczenie trwały tak długo, jak znana jest jego lokalizacja. Do wyjątkowych należą przypadki, gdy ekshumacji dokonuje się: dla przeniesienia szczątków do grobu w Ziemi Świętej lub do grobu rodzinnego, dla przeniesienia z cmentarza nieżydowskiego, jeśli cmentarzowi zagraża profanacja lub podmycie przez wodę. Zgodnie z nakazami religii cmentarze żydowskie budowano poza obszarem miasta, wydzielano na nim osobne kwatery dla kobiet i mężczyzn. Cmentarz żydowski w Dębicy (w języku jidysz - Dembitz) powstał prawdopodobnie na przełomie siedemnastego i osiemnastego wieku. Przez pewien czas chowano na nim nie tylko Żydów z Dębicy, lecz również z okolicznych miejscowości, m.in. z Pilzna. Cmentarz był ogrodzony murem z cegły i posiadał ozdobną bramę, obok której stał drewniany dom przedpogrzebowy. Podczas II wojny światowej nekropolia została zdewastowana przez Niemców: dużą część macew wykorzystano jako materiał budowlany w mieście i jego okolicach. Po wojnie grupa dębickich Żydów przewiozła większość znalezionych nagrobków z powrotem na kirkut. W latach PRL mur wokół cmentarza rozebrano, a wiele macew skradziono bądź zniszczono, przeznaczając je na budulec. Cmentarz niszczał, a na części jego terenu powstał plac zabaw dla dzieci. Do dziś zachowało się około pięciuset, w większości mocno uszkodzonych, płyt nagrobnych, a z fragmentów strzaskanych macew zbudowano dwa lapidaria. W 1983 roku, dzięki staraniom mieszkańców Dębicy, między innymi p. Izraela Goldberga i p. Ireneusza Sochy, cmentarz został ogrodzony. Przytoczmy tu fragment wypowiedzi p. Ireneusza Sochy: "W latach 1981-1993 mieszkałem w bloku, wybudowanym w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarza żydowskiego w Dębicy. Żyjąc tam, czułem się w jakiś sposób winny okropnego stanu tego miejsca (...). Kilkakrotnie pisałem alarmujące listy do Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego w PRL. W latach osiemdziesiątych napisałem również kilka artykułów do prasy lokalnej. Pisałem także skargi do lokalnych władz, które w końcu - dzięki nieustannym wysiłkom i naciskom p. Goldberga i ZRWM - zdecydowały się wybudować ogrodzenie". To pierwsze ogrodzenie z 1983 roku zostało zniszczone. W 1996 roku ze środków Fundacji Rodziny Nissenbaumów cmentarz został uporządkowany, ponownie ogrodzony i resakralizowany. Dębicki kirkut nie został dotąd objęty metodycznymi badaniami naukowymi, choć znajdują się na nim bardzo ciekawe przykłady hebrajskiej epigrafiki nagrobnej oraz lokalnej roboty kamieniarskiej. Najstarszy znaleziony i zidentyfikowany nagrobek dębicki pochodzi z 1791 roku. źródło: http://pl.wikipedia.org źródło: http://interklasa.pl źródło: http://swjadwiga.parafia.info.pl źródło: http://debica.az.pl źródło: http://i-lo.debica.edu.pl źródło: http://kirkuty.xip.pl

projekty, opony, felgi, prostowanie felg